In de vorige nieuwsbrief schreef ik dat het nieuwe kabinet aanstaande is: een minderheidscoalitie van D66, CDA en VVD waren akkoord. Ook schreef ik dat het nog onbekend is wat er in het coalitieakkoord – genaamd ‘Aan de slag’ – zou staan over mensen met een arbeidsbeperking op de arbeidsmarkt en in de sociale zekerheid. Er was wel al een gezamenlijke agenda geschreven door D66 en CDA, een ‘uitgestoken hand’ naar alle andere politieke partijen. Maar daarin stond niets over mensen met een arbeidsbeperking. Behalve een zeer beknopt, nietszeggend paragraafje over de WIA.
Inmiddels is het coalitieakkoord gepresenteerd en weten we wat erin staat. Er staan een aantal plannen in rondom de sociale zekerheid. Deze plannen zijn ronduit slecht te noemen.
1. Het maximum dagloon wordt verlaagd met 20%.
Het maximum dagloon is het maximumbedrag dat UWV gebruikt om de uitkeringen te berekenen. Dit wordt gebruikt bij vijf uitkeringen: de WIA, WAO, WW, Ziektewet en WAZO (Wet arbeid en zorg, verlofsregelingen voor o.a. wie zwanger is). Het maximum maandloon is nu ongeveer 6.617 euro bruto. Om even de WIA als voorbeeld te gebruiken: UWV betaalt – even kort samengevat – van je WIA-maandloon 70% in de WGA en 75% in de IVA. Dit kabinet wil het maximum dagloon dus verlagen met 20%. Voor de goede orde: het zijn nog plannen. En plannen hebben eerst een meerderheid nodig in de Tweede Kamer en daarna nog een meerderheid in de Eerste Kamer. Maar mocht dit plan toch een meerderheid krijgen, dan gaat dit in per 2029. Dat betekent een flinke achteruitgang in inkomen voor mensen met een uitkering op het niveau van maximum dagloon of hoger. Volgens het kabinet worden mensen hierdoor ‘geprikkeld’ om te gaan werken. Ik zie niet in hoe mensen die 20% in inkomen achteruitgaan en hierdoor vermoedelijk meer stress en onzekerheid (“Kan ik m’n vaste lasten nog wel betalen straks?”) krijgen, meer kansen op werk krijgen. Hoe mensen met vaak heftige, progressieve of zelfs terminale ziektes – die soms geeneens meer kunnen werken – weer in staat zijn om te gaan werken. Maar goed, ik ben dan ook geen politicus… Dit plan staat trouwens niet in het coalitieakkoord. Dit plan staat alleen in de budgettaire bijlage bij het coalitieakkoord. Je zou het bijna als ‘verstopt’ kunnen betitelen en dat doet de Volkskrant dan ook.
2. Een tweede heftig voornemen van dit kabinet is het verkorten van de WW.
De maximale WW-periode is nu twee jaar. Dit kabinet wil deze terugdringen naar één jaar. Dat maakt deze sociale zekerheid ‘meer activerend’, aldus het kabinet. Dat is precies wat in het VVD-verkiezingsprogramma staat en waar ik ten tijde van m’n analyses van de verkiezingsprogramma’s al zorgen over had. Nog los van het gegeven dat oudere mensen in de WW nu al een zeer kleine kans hebben om aangenomen te worden, en door deze drastische verslechtering dus eerder in de bijstand komen – en dan nog maar moeten afwachten of ze een bijstandsuitkering kunnen krijgen – heeft dit ook een grote impact op mensen in de WGA.
De WGA is namelijk gekoppeld aan de WW. De WGA begint altijd met de loongerelateerde uitkering. Hoelang deze periode duurt, hangt af van je arbeidsverleden, net zoals bij de WW-uitkering. Als de WW-periode verkort wordt van twee naar één jaar, wordt ook deze WGA-loongerelateerde periode verkort van twee naar één jaar. Daarna breekt de periode aan dat je ofwel in de WGA-loonaanvullingsuitkering komt, ofwel in de WGA-vervolguitkering. In welke van deze twee je terechtkomt, hangt af van wat je verdient met werk en wat je volgens UWV kunt verdienen met werk. Verdien je volgens UWV te weinig met werk, dan kom je in de vervolguitkering. Je uitkering is dan niet meer gebaseerd op je oude loon, maar op het minimumloon! Dat betekent: een uitkering onder het sociaal minimum. (Je kunt dan wel bij UWV een toeslag aanvragen. Meer informatie hierover staat hier: https://www.uwv.nl/nl/toeslag/wanneer-recht-op-toeslag .)
Door de kortere WW-periode zullen er ook meer mensen in de bijstand (Participatiewet) bij gaan komen. Nu al krijgen veel mensen te weinig of geen (passende) ondersteuning van gemeenten om werk te vinden. Dat komt mede omdat gemeenten al jarenlang te weinig geld van de Rijksoverheid krijgen om de Participatiewet goed te kunnen uitvoeren. Dat gaat nog veel erger worden als dit voornemen van het kabinet doorgaat. Als dit door de Tweede en Eerste Kamer komt, zou dit in 2028 ingaan.
3. De IVA wordt afgeschaft voor nieuwe mensen.
Als je na twee jaar ziekte een WIA-beoordeling krijgt, kun je een WGA-uitkering krijgen, een IVA-uitkering of bij minder dan 35% arbeidsongeschiktheid geen WIA-uitkering (in dat laatste geval kun je mogelijk een WW-uitkering of een bijstandsuitkering krijgen). De IVA is de regeling voor mensen die volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn. Als grens wordt doorgaans gehanteerd dat je nu en voor altijd niet meer dan 20% van je oude loon kunt verdienen. Een deel van de mensen in de IVA kan zeker nog wel een aantal uren werken. Maar een ander deel van de mensen in de IVA kan echt helemaal niet meer werken. Omdat ze te ziek zijn of te zware beperkingen hebben. Kortom: voor deze mensen is de IVA een goede regeling: je hoeft niet te re-integreren zoals bij de WGA, je hebt een vaste uitkering van 75% van je oude loon en je krijgt geen herbeoordeling als er niets aan je situatie verandert.
Voor mensen die nu al in de IVA zitten, geldt dat ze hun IVA-uitkering behouden. Maar mensen die nu nog niet in de IVA zitten maar in de toekomst mogelijk helemaal niet meer kunnen werken, kunnen dan niet meer in de IVA komen. Als dit plan doorgaat, dan gaat dat per 2030 in. Mensen kunnen dan alleen nog maar in de WGA komen. Daar is wel een klasse WGA 80-100%, waarbij wel rekening gehouden wordt met dat je nu niet kan werken. Maar in de WGA kan men wel eerder een herbeoordeling krijgen door UWV, omdat in de WGA geen criterium ‘duurzaam’ is. Met andere woorden: de huidige WGA 80-100%-klasse gaat ervan uit dat er ergens in de nabije toekomst een herstel plaatsvindt. Dat je situatie verbetert. En dat is niet altijd zo, maar UWV moet dat wel controleren. Dus er is meer ‘gedoe’ in de WGA dan in de IVA. In de WGA 80-100% geldt gelukkig wel dat je daar geen vervolguitkering hebt en na de loongerelateerde uitkering altijd in de loonaanvullingsuitkering komt. Maar deze is wel lager dan de IVA: 70% van je oude loon in plaats van 75%.
Dit plan moet de WIA eenvoudiger maken, zegt het kabinet. In de verkiezingsprogramma’s is het zo concreet niet terug te vinden. Maar dit plan staat wel in de CPB-doorrekeningen van de verkiezingsprogramma’s van D66 en CDA.
Van mensen die door deze maatregelen getroffen dreigen te worden heb ik al meerdere bezorgde en emotionele signalen ontvangen. Het leidt tot veel angst, stress en onzekerheid bij deze mensen. Ik heb daarom grote zorgen over deze plannen van dit kabinet. Hopelijk krijgen we een goede minister op gebied van armoede en bestaanszekerheid, want die gaan we hard nodig hebben vrees ik… Tenzij deze verslechteringen natuurlijk geen meerderheid in de Tweede Kamer krijgen. Laten we dat hopen!
Uiteraard blijf ik de stand van zaken volgen. Ik blijf ook mijn zorgen over deze kabinetsplannen onder de aandacht brengen, zowel via deze nieuwsbrief, op LinkedIn en in m’n contacten met UWV, het ministerie van SZW, vakbonden en andere organisaties. En waar mogelijk ook bij politici. Zo heb ik onlangs Tweede Kamerlid Lisa Westerveld van GroenLinks-PvdA kunnen spreken op een bijeenkomst en m’n zorgen hierover ook al bij haar onder de aandacht kunnen brengen – die ze ook zeker deelt. Hopelijk kan ik met meer Tweede Kamerleden in gesprek komen hierover. Daar ga ik in elk geval m’n best voor doen.
Update: minister Hans Vijlbrief geeft aan graag in gesprek te willen met mensen met bijvoorbeeld een WIA-uitkering. Dat geeft hij op LinkedIn aan.
Heb jij signalen of ervaringen over wet- en regelgeving rondom werken met een arbeidsbeperking die je door wilt geven? Of dreig jij ook geraakt te worden door deze plannen van het kabinet? Mail me dan op ombudsspits@onbeperktaandeslag.nl . Dit kan ook anoniem. Hoe meer signalen ik hierover ontvang, hoe sterker mijn geluid als OmbudsSpits naar de politiek kan zijn.
Alvast bedankt.
Nico Blok , OmbudsSpits bij Onbeperkt aan de Slag