De kabinetsplannen rondom UWV-uitkeringen: ofwel over bezuinigingen, onjuiste frames en foefjes van het kabinet
In de vorige nieuwsbrief heb ik uitgebreid beschreven hoe het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA op (minstens) drie vlakken mensen met een arbeidsbeperking keihard gaat raken: het verlagen van het maximumdagloon, het afschaffen van de IVA voor nieuwe De komende tijd zullen hier in de Tweede Kamer meerdere debatten over gevoerd worden. Afgelopen tijd heb ik vanuit mijn werk als OmbudsSpits m’n best gedaan om bij zoveel mogelijk politieke partijen de zorgen van mensen met een arbeidsbeperking hierover onder de aandacht te brengen. Aan de hand van de signalen en vragen die jullie aan mij hebben doorgegeven, via de mail, videobellen en op LinkedIn, waarvoor mijn dank. Het goede nieuws is dat ik van in elk geval zes Tweede Kamerleden een reactie heb ontvangen dat ze deze zorgen zeer serieus nemen. En op dit moment van schrijven volg ik ook het eerste debat in de Tweede Kamer hierover. Meerdere partijen hebben hierover kritische vragen en opmerkingen gesteld aan het kabinet en de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Vijlbrief (D66). Dat is hartstikke goed!
Ook positief om te melden is dat ik opnieuw door Sociale Vraagstukken, de website van en voor deskundigen over maatschappelijke kwesties, gevraagd ben een artikel te schrijven over deze kabinetsplannen. Dit artikel is in maart gepubliceerd en veelvuldig bekeken. Ook dat is positief! En dat bracht ook nog iets nuttigs met zich mee voor mij: er werd op gereageerd. En deze reactie was:
Ik wil even het volgende melden. Ook bij de politiek of vakbonden vind ik hier niets van terug.
Er is een enorme reserve in Aof (Arbeidsongeschiktheidsfonds) waardoor aanpassing WIA geheel onterecht is.
In 2025 is er in totaal 30,56 miljard euro ontvangen aan premie.
In 2025 is er in totaal 24,3 miljard euro betaald aan uitkeringen (uitgaven).
Dit betekent een positief reservering saldo alleen op arbeidsongeschiktheid van 6,2 miljard.
Zie onderstaande link:
https://www.rijksfinancien.nl/memorie-van-toelichting/2026/OWB/XV#9628438 ”.
Mijn deskundigheid ligt op gebied van wet- en regelgeving: wat is de WIA, WAO, Wajong, en dergelijke? Welke rechten en plichten heb je? Voor welke voorzieningen kom je in aanmerking? Mijn deskundigheid ligt minder op dit soort financiële zaken. Maar deze reactie zette me wel aan om hier eens naar te kijken. Wat blijkt? Uit de begroting van het ministerie van SZW blijkt dat er positieve saldo’s zijn wat betreft de premies die werkgevers en indirect werknemers betalen voor deze uitkeringen en de uitgaven aan deze uitkeringen. Als je alleen naar deze uitkeringen zoals de WIA kijkt, is er dus geen tekort, maar meer dan genoeg geld.
Maar waarom is dit belangrijk? Om het volgende: onlangs kwam minister Heinen (VVD) van het ministerie van Financiën aan het woord in een interview. “We hebben een tegenvaller van 1 miljard euro door de WIA. Er zitten eigenlijk te veel mensen in, we hebben het niet onder controle. Er moet fors bezuinigd worden op de WIA”. Oh oh oh wat een paniek! Wat een stoute mensen, die in de WIA! Het kost die arme hardwerkende Nederlander zoveel belastingen!
Tot zover het politieke onjuiste frame – het mag ook gerust een leugen genoemd worden. Nu de feiten: allereerst, de WIA wordt niet betaald uit de algemene lasten via belastingen, maar via premies van werkgevers en indirect werknemers. Zoals gezegd zijn de baten van die premies van werkgevers en werknemers hoger dan de betalingen van uitkeringen. Anders gezegd: Nederland komt geen geld tekort door ‘te veel mensen in de WIA’, we hebben genoeg geld om de uitkeringen te betalen. Maar er zit een addertje onder het gras. Deze premies van werkgevers en werknemers komen grotendeels in een fonds, het Arbeidsongeschiktheidsfonds (Aof). (Een ander deel komt in de Werkhervattingskas, maar ook daar komen dus geen belastingen van burgers aan te pas.) Dat fonds wordt echter al jarenlang door de kabinetten gebruikt voor andere zaken. Zaken die niets te maken hebben met arbeidsongeschiktheid.
Dit kabinet liet al vanaf de start weten dat ze fors wil investeren in defensie en veiligheid. Daar is fors meer geld voor nodig. Dat geld moet ergens vandaan komen. En opnieuw is dit Arbeidsongeschiktheidsfonds de melkkoe van het kabinet: om zaken te kunnen betalen, waar extra geld voor nodig is. Anders gezegd: het is een foefje. En heel raar en oneerlijk: geld van werkgevers en werknemers wordt gebruikt om de schatkist te spekken. Nog anders gezegd: dit ‘probleem’ komt niet door de mensen in de WIA, maar omdat het kabinet dit geld uit dat Arbeidsongeschiktheidsfonds al gebruikt of ingeboekt heeft voor andere zaken, zoals defensie. En niet voor arbeidsongeschiktheid. Dus als het kabinet bij monde van minister Heinen zegt “we hebben een tegenvaller van 1 miljard euro”, dan bedoelt hij eigenlijk “het geld is op, we hebben het Arbeidsongeschiktheidsfonds al leeggetrokken”. Om dit gat te dichten, wil het kabinet dus het maximumdagloon verlagen, de WW versoberen en de IVA voor nieuwe mensen afschaffen.
Gelukkig is dit onlangs in het nieuws gekomen. En bij meer en meer Kamerleden, maar ook de vakbonden, belangenbehartigers en andere organisaties is dit nu gelukkig scherp. Ook dit is vanmiddag zeer concreet aan de orde gekomen in het debat in de Tweede Kamer. Hopelijk leiden de vragen en kritieken tot aanpassen van deze kabinetsplannen. Ik blijf het volgen. En ik blijf ook jullie (en mijn) zorgen onder de aandacht brengen bij welke politieke partij dan ook.
Mogelijke beëindiging van de Wajong-uitkering en vraag over de Banenafspraak
“Als je je Wajong verliest, verlies je dan ook je indicatie Banenafspraak (doelgroepregister)?”
In eerdere blogs op LinkedIn en op de website en in de nieuwsbrief van Onbeperkt aan de Slag schreef ik over dat vanaf 2026 mensen hun Wajong-uitkering kunnen verliezen. Dit is het gevolg van wettelijke wijzigingen aan de Wajong die in 2021 ingegaan zijn, dus door het toenmalige kabinet ingevoerd zijn. De uitkering van mensen in de oude Wajong en de Wajong 2010 wordt beëindigd als:
* iemand naast z’n Wajong-uitkering 5 jaar achter elkaar heeft gewerkt, en
* na die periode minimaal 75% van zijn maatmanloon verdient, en
* geen arbeidsondersteuning nodig heeft. Hieronder vallen: loondispensatie, jobcoach, intermediaire voorziening (bijv. een tolk Nederlandse gebarentaal) en vervoersvoorzieningen. En inmiddels ook Beschut werk en loonkostensubsidie, en voor zzp’ers het starterskrediet, zolang de lening nog niet is terugbetaald.
Als iemand aan deze voorwaarden voldoet, stopt z’n Wajong-uitkering per 1 januari 2027. Met ‘achter elkaar’ bedoelt UWV: zonder pauze van 3 maanden of langer. Zo’n pauze is bijvoorbeeld: ziekte of geen werk hebben.
Dat betekent dus – volgens hoofdkantoor UWV – dat als je een vast arbeidscontract hebt en je meldt je ziek en bent dan drie maanden achter elkaar ziek, dat de periode van vijf jaar weer opnieuw begint vanaf het moment dat je weer beter bent en je werk weer kunt doen. Meer informatie hierover staat op de site van UWV.
Inmiddels heb ik van een aantal mensen de vraag gekregen: “Maar als ik m’n Wajong verlies, heb ik dan ook geen indicatie doelgroepregister meer?”
Een begrijpelijke vraag, want voor een deel van de mensen met een arbeidsbeperking is het doelgroepregister heel belangrijk geweest om een baan bij een reguliere werkgever te krijgen. Ze tellen mee voor de Banenafspraak of het quotum. Een van de groepen mensen in het doelgroepregister zijn mensen in de Wajong met arbeidsvermogen. En ook mensen in de Wajong die duurzaam geen arbeidsvermogen hebben en werken bij een reguliere werkgever.
Het antwoord is dat als je je Wajong-uitkering verliest, je blijft meetellen met het doelgroepregister. Dus ook al voldoe je niet meer aan de voorwaarden voor dit doelgroepregister. Bron: ‘Kennisdocument Wet banenafspraak en quotum arbeidsbeperkten’ van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid , vraag en antwoord 30′.
Sterker nog: een frame in de samenleving momenteel is dat iemand in het doelgroepregister per sé moet werken in een ‘garantiebaan’, ‘participatiebaan’ of een andere ’term’ baan om mee te kunnen tellen met de Banenafspraak en het quotum. Dat frame is onjuist: mensen in het doelgroepregister die een ‘gewone’ baan / ‘standaardbaan’ hebben, tellen ook mee. Het gaat immers niet om de baan, maar om de persoon die meetelt.
Overigens ben ik geen voorstander van deze wettelijke maatregel (uit 2021) om van mensen die na 5 jaar werk 75% van het maatmanloon (= meestal minimumloon) verdienen hun Wajong-uitkering te laten stoppen. Vermoedelijk is dit de grens vanwege de ondergrens van 25% arbeidsongeschiktheid voor de oude Wajong en Wajong 2010. Maar een inkomen onder het minimumloon als grens, is en blijft wrang en hard. En is ook zeker geen stimulans om te blijven werken.
Tot slot: Onbeperkt aan de Slag blijft zich inzetten voor een Banenafspraak en quotum die echt inclusief zijn, voor alle mensen met een arbeidsbeperking die hiervoor willen meetellen.
Heb jij signalen of ervaringen over wet- en regelgeving rondom werken met een arbeidsbeperking die je door wilt geven? Of dreig jij ook geraakt te worden door deze plannen van het kabinet? Mail me dan op: ombudsspits@onbeperktaandeslag.nl . Dit kan ook anoniem. Hoe meer signalen ik hierover ontvang, hoe sterker mijn geluid als OmbudsSpits naar de politiek kan zijn.
Nico Blok, OmbudsSpits Onbeperk aan de Slag