In november jl. waren de OmbudsSpits Nico Blok en zijn collega Michèle de Vries, Social Impact Consultant op bezoek bij Daan de Kort, Tweede Kamerlid van de VVD. De tweede keer al, in april 2023 waren zij ook bij hem op bezoek in Den Haag. Vanuit de VVD is hij degene die de onderwerpen rondom mensen met een arbeidsbeperking behandelt in de Tweede Kamer. Zelf heeft hij ook een beperking. Nico en Michèle waren uitgenodigd om hun input te geven over drie onderwerpen: het wetsvoorstel Participatiewet in Balans, het doelgroepregister Banenafspraak & Quotum en het OCTAS-eindrapport. Voor het eerste punt wilde hij ook deze input vanwege het debat in de Tweede Kamer over de Participatiewet op 16 januari. (De OmbudsSpits zal dit openbare debat ook op de publieke tribune volgen.)
Wetsvoorstel Participatiewet in Balans
In het gesprek heeft de OmbudsSpits daarom aangegeven wat hij van het wetsvoorstel Participatiewet in Balans vindt. In vergelijking met de strenge, starre Participatiewet die er nu is, is dit wetsvoorstel een grote verbetering. Er is veel meer aandacht voor ondersteuning vanuit deze wet die aansluit bij de mogelijkheden van mensen. ‘Bestaanszekerheid’ wordt prominenter genoemd en het wetsvoorstel gaat meer uit van vertrouwen in plaats van het huidige wantrouwen in de Participatiewet. Er wordt onderkend dat de huidige wet te complex is. Waar volgens de OmbudsSpits nog te weinig aandacht voor is, zijn o.a. deze punten:
- Mensen die kunnen werken, maar slechts een beperkt aantal uren en daardoor niet uit de Participatiewet komen. Als iemand daardoor altijd afhankelijk blijft van de Participatiewet, hoe wordt geborgd dat werken voor een langere termijn zin heeft? En niet leidt tot financiële achteruitgang? Bijvoorbeeld omdat iemand ook huur- en zorgtoeslagen ontvangt en eigen bijdragen voor WMO en Wlz betaalt?
- Aansluitend bij bovenstaand punt: de bijverdiengrens (het percentage inkomen uit werk dat niet afgetrokken wordt van de bijstandsuitkering, ook wel ‘vrijlating’ genoemd) wordt verlengd, wat positief is. Het percentage wordt echter niet verhoogd en blijft op 15%. De argumentatie van het kabinet is dat hierdoor er geen negatief effect is op toeslagen en dat een langdurigere vrijlating beter is voor mensen dan een kortstondige hogere vrijlating. Enerzijds begrijpelijk, anderzijds blijft het de vraag of het zo lonend wordt om (meer) te gaan werken.
- Ondersteuning van mensen met een arbeidsbeperking die zzp’er zijn of willen worden. Het kan zijn dat ondernemerschap voor iemand in de bijstand veel passender is dan werken in loondienst. Ook voor mensen die zelfstandig ondernemer willen worden of zijn, kunnen er werkvoorzieningen nodig zijn. Het kan ook zijn dat de opstart van een onderneming meer tijd nodig heeft dan de ruimte die vanuit de gemeente geboden wordt (hier heeft de OmbudsSpits ook een signaal over ontvangen). Door de algemeenheid van de paragraaf in het wetsvoorstel over ondersteuning is het nog niet duidelijk in hoeverre met het ‘lastige’ onderwerp zzp’ers rekening gehouden wordt.
- Niet-uitkeringsgerechtigden (nuggers) en hoe hen te ondersteunen staan geheel niet genoemd in dit wetsvoorstel.
Doelgroepregister Banenafspraak & Quotum
Over het doelgroepregister Banenafspraak & Quotum heeft de OmbudsSpits in het gesprek met Daan de Kort het volgende benoemd:
- Het huidige doelgroepregister is krom ingedeeld en discriminerend voor mensen met een arbeidsbeperking die hier niet in kunnen. Deze mensen hebben hierdoor veel minder kansen op een baan. Dat terwijl hun arbeidsbeperking en hun ondersteuningsbehoefte vaak bijna of helemaal hetzelfde is. Dit moet echt anders: conform het VN-verdrag voor de rechten van mensen met een handicap.
- Mensen in het doelgroepregister ontvangen regelmatig een lager loon dan hun collega’s zonder arbeidsbeperking. Dit gebeurt als een werkgever bijvoorbeeld werkt met een aparte CAO-loonschaal voor mensen uit het doelgroepregister. Dat moet wat de OmbudsSpits betreft echt anders. De bal hiervoor ligt vooral bij de vakbonden en werkgeversorganisaties die deze CAO-loonschalen afgesproken hebben, maar hopelijk dat er vanuit de politiek aandacht hiervoor komt. Ook het ‘omlaag praten van de loonwaarde’ door de werkgever (vanwege het ontvangen van een hogere loonkostensubsidie) kan een oorzaak zijn dat een werknemer met een beperking een lager loon krijgt dan collega’s. Ook dit is zeer onwenselijk.
Eindrapport OCTAS (Onafhankelijke Commissie Toekomst Arbeidsongeschiktheidsstelsel)
Het OCTAS-eindrapport en hoe nu verder. In alle drie de varianten staan goede en minder goede dingen (een recent blog hierover. Laten we vooral al beginnen met punten uit variant 1 invoeren en niet weer meer onderzoek gaan doen. Voor variant 1 is namelijk geen nieuw stelsel voor arbeidsongeschiktheid nodig. Dat is wel zo bij variant 2 en 3 en daarom is daar meer onderzoek voor nodig. In variant 1 staan verbeteringen die we nu al kunnen invoeren. Laten we dat dan ook gaan doen.
Signalen “werken loont niet”
Daan de Kort wilde ook nog graag concrete casussen over o.a. “werken loont niet”. Vele mensen hebben hun signalen hierover doorgegeven aan de OmbudsSpits. Op basis daarvan heeft de OmbudsSpits uitgebreide voorbeelden – uiteraard geanonimiseerd – aan hem kunnen geven. Hopelijk kan hij deze input gebruiken in zijn werk.
Heel positief dat dit Tweede Kamerlid graag input van de OmbudsSpits en Onbeperkt aan de Slag wilde. Hopelijk ontstaan er komende jaren contacten met meer Tweede Kamerleden. Voor elk Kamerlid geldt dat de OmbudsSpits van harte bereid is om input te geven of zaken uit te zoeken. Dus ben of ken je een Kamerlid die ook graag input wil over deze onderwerpen, neem dan vooral contact met de OmbudsSpits op!
Heb je vragen over wet- en regelgeving rondom werken met een arbeidsbeperking? Of wil je signalen hierover doorgeven (kan ook anoniem)? Neem dan gerust contact op met de OmbudsSpits: ombudsspits@onbeperktaandeslag.nl .